Trwa sezon na jadalne "kamyki", czyli aromatyczną wiązówkę bulwkową

1. TAKSON: wiązówka bulwkowa Filipendula vulgaris Moench, rodzina różowate (Rosaceae) (A3)

2. SIEDLISKA WYSTĘPOWANIA: zarośla kserotermiczne i murawy; 3. SIEDLISKA Z KTÓRYCH ZBIERANO: ciepłolubne zarośla na Ponidziu; 4. TOKSYCZNOŚĆ: nietoksyczna; ta aromatyczna roślina zawiera glikozydy gaulterynę i spireinę, oraz wanilinę i ślady aldehydu salicylowego (Nowiński 1983); 5. ZBIERANE ORGANY JADALNE: bulwy; jadalne są także młode liście; 6. SPECYFIKA POZYSKANIA I OBRÓBKI WSTĘPNEJ: kopanie w suchej i często dość twardej glebie jest bardzo wyczerpujące (1h 04'/kg); 7. SPECYFIKA DALSZEJ OBRÓBKI: obróbka polega tylko na umyciu bulw (31'/kg); 8. OBRÓBKA TERMICZNA: bulwy będą na pewno lepiej trawione po obróbce termicznej (30'); najlepsze są po upieczeniu (Carruthers 1986); 9. WARTOŚĆ ORGANOLEPTYCZNA: bulwy są gorzkawe i aromatyczne, niezbyt smaczne, ale w razie potrzeby można zjeść ich dużo; syrop z kandyzowanych bulw ma doskonały smak, jest aromatyczny i niezwykle smaczny; bulwy nadają sie też na surowiec do wyrobu aromatycznego kwasy/piwa; 10. KALORYCZNOŚĆ: wszystkie organy podziemne są zwykle wysokokaloryczne; w bulwach tej rośliny jest skrobia i garbniki (Nowiński 1983); 11. WYKORZYSTANIE POKARMOWE: Kluk (1805-1811) pisze o używaniu bulw F. vulgaris w miejsce chleba (czyli jako pokarm podstawowy) przez Szwedów; także Lineusz twierdził, że bulwy tego gatunku mogą zastąpić chleb (Hedrick 1919); o ich wykorzystaniu pokarmowym pisali też m. in. Usher (1974), Kunkel (1984); były jadane głównie podczas głodu (Facciola 1990); pisze o tym także Nowiński (1983), a także o tym, że liście jedzono na surowo lub gotowano; o wykorzystaniu młodych liści wspominali też inni autorzy (Usher 1974, Kunkel 1984, Facciola 1990); 12. OCENA PRZYDATNOŚCI GATUNKU NA POKARM PODSTAWOWY: być może ważny pokarm podstawowy lub głodowy; kopanie bulw tego gatunku jest dość ciężką pracą; 13. CZAS ZBIORU I OBRÓBKI PORCJI „P” I „R”: - czas zbioru i obróbki bulw - 1 h 35’/kg; porcja P - brak danych na temat składu potrzebnych do obliczeń i R - brak danych; ocena w rankingu A3 (szczególy - patrz post "Legenda"); 14. GATUNKI SPOKREWNIONE: według Komarova (1941) jadalne są także surowe młode pędy, gotowane liście i surowe lub gotowane korzenie wiązówki kamczackiej F. kamtschatica; gatunek ten występuje na Syberii i w Japonii; w Japonii jadano szczyty młodych pędów Filipendula multijuga (Brooklyn Botanic Garden 1983); wiazówka błotna Filipendula ulmaria zamierzamy opisać w innym poście; 15: UWAGI: ludowa nazwa tej rośliny to „kamyki” – zapewne z powodu podobieństwa jej dość twardych bulw do kamieni; salicylan metylu występujący w wiązówce bulwkowej jest wykorzystywany jako aromat do produktów spożywczych i farmeceutycznych, ale w tym celu używa się inne rośliny, które zawierają go więcej, np. starzęślę rozesłaną Gaultheria procumbens lub brzozę cukrową Betula lenta; z tym, że "kamyki" zawierają także inne aromatyczne zwązki, stąd ich aromat różni się starzęśli i brzozy cukowej; bulwy maja najwiecej skrobi w końcu lata, jesienią i na przedwiosniu, ale do zbioru doskonale nadaja się także latem. PRZEPIS NA PIWO/KWAS Z "KAMYKÓW": Składniki: (na syrop): 750 g cukru; 150ml wody; 1kg bulw wiązówki bulwkowej; (na kwas) 75 g drożdży świeżych piekarskich; 150 g rodzynków; sok z 3 cytryn; 9 litrów wody; Wykonanie: z wody i cukru zrobić syrop i powoli gotować w nim bulwy na wolnym ogniu przez około 0,5-1 h; następnie syrop wystudzić (bulwy moga być przekaską) i dodać go do 9 litrów wody źródlaniej; dodać wyparzone i pokrojone cytryny razem ze skórką, rodzynki, drożdże i pozostawić do fermentacji w zamknietym szczelnie naczyniu na kilka dni; gotowy kwas można rozlać do butelek i przechowywać w lodówce albo pasteryzować.