Strzałka wodna (Sagittaria sagittifolia)

1. TAKSON: Strzałka wodna Sagittaria sagittifolia L., rodzina żabieńcowate Alismataceae

   

   Bulwy wykopane w końcu lata

2. SIEDLISKA WYSTĘPOWANIA: wody stojące i wolno płynące rzeki
3. SIEDLISKA Z KTÓRYCH GO ZBIERANO: drobne cieki na terenie śródlądowej delty Nidy i inne stanowiska na terenie Ponidzia, zbiornik Chańcza
4. TOKSYCZNOŚĆ: na surowo toksyczna, po obróbce termicznej zupełnie nieszkodliwa
5. ZBIERANE ORGANY JADALNE: bulwy kłączowe (jadalne mają być też młode kłącza ale ich nie testowałem)
6. SPECYFIKA POZYSKANIA I OBRÓBKI WSTĘPNEJ: zbiór strzałki jest dość efektywny (średnio 1h 28'/1kg), ale często trzeba wejść do wody i grzebać w mule
7. SPECYFIKA DALSZEJ OBRÓBKI: po zbiorze nie jest wymagana żadna obróbka oprócz termicznej
8. OBRÓBKA TERMICZNA: gotowanie w wodzie przez około jedną godzinę, lub gotowanie na parze w dole ziemnym albo pieczenie w popiele
9. WARTOŚĆ ORGANOLEPTYCZNA: pieczone czy gotowane bulwki są bardzo smaczne ale z lekkim gorzkawym posmakiem; najlepiej smakują jako puree z dodatkiem tłuszczu, np. masła
10. KALORYCZNOŚĆ: 1 kg bulw zawiera 1230 kcal, 5% białek, 0,3% tłuszczów, 22,4% skrobi i 0,9% błonnika
11. WYKORZYSTANIE POKARMOWE OBECNE LUB W PRZESZŁOŚCI (ZACHOWANE DANE): bulwy tego gatunku jadano w Chinach (tam nawet tą roślinę się uprawiało), Japonii i Ameryce Północnej (Hedrick 1919); Sagittaria sagittifolia subsp. leucopetala (= S. trifolia var. edulis) jest uprawiana w płd. Chinach, Malezji, Korei, Filipinach i na wyspach Pacyfiku jako roślina paszowa i dla jadalnych bulw (dla ludzi); także uprawiana przez Chińczyków żyjących w Ameryce Północnej; młode liście i pędy są warzywem dodawanym do potraw z ryżu (strona internetowa: http://mansfeld.ipk-gatersleben.de); w Chinach S. sagittifolia to częsty pokarm Buddystów (składnik ich wegetariańskich dań); bulwy jada się jako danie główne lub jako deser; tylko ten jeden gatunek jest uprawiany dla jadalnych bulw (Hu 2005); roślina jadana także w Rosji i Mołdawii (Maurizio 1926); fragmenty zwęglonych bulw Sagittaria odnaleziono w Polsce (w Łajtach i Całowaniu) na mezolitycznych stanowiskach archeologicznych (Lityńska-Zając, Wasylikowa 2005, Kubiak-Martens, Tobolski 2008).
12. OCENA PRZYDATNOŚCI GATUNKU NA POKARM PODSTAWOWY: bardzo wartościowy pokarm podstawowy, dostępny głownie we wrześniu i na przełomie kwietnia i maja (wiosną zbiór jest łatwiejszy, bo bulwy mają już rozminięte młode liście i nie szuka sie ich po omacku); Ranking: A5 (patrz post „Legenda”)
13. CZAS ZBIORU I OBRÓBKI PORCJI „P” i „R” (bez czasu gotowania): porcja P - 3h 01', porcja R - 3h 48' (szczegóły - patrz post "Legenda")
14. GATUNKI SPOKREWNIONE:Chińczycy mieszkający w chińskich dzielnicach w Ameryce północnej, oprócz S. sagittifolia var. leucopetala (= S. trifolia var. edulis), uprawiają też S. latifolia; ten ostatni gatunek były też zbierany ze stanu dzikiego przez Indian (strona internetowa: http://mansfeld.ipk-gatersleben.de); ważnym pokarmem Indian Ameryki Północnej były bulwy S. cuneata i wspomnianej S. latifolia (Couplan 1989; Moerman 2002); bulwy lokalnych gatunków były też zbierane przez Indian Ameryki Południowej (znane); na świecie jada się jeszcze kilka gatunków (organy podziemne i rzadziej liście), np. japoński gatunek S. aginashii (strona internetowa: PFAF Database) nie tworzący bulw, tylko drobne "cebulki" u nasady ogonków liściowych
15. UWAGI: bulwy są bardzo piękne, mają barwę niebieską w pomarańczowe lub białawe plamki; młodsze bulwy są ciemniejsze niż starsze; niezwykle smaczne są bulwy kandyzowane (nadają sie do jedzenia po dłużyszym przechowaniu, kiedy w całości przejdą słodkim syropem i zmiękną); bulwy roślin uprawianych w USA i w Chinach (wspomnianej wyżej S. sagittifolia subsp. leucopetala = S. trifolia var. edulis) osiągają nawet wielkość pieści (Maurizio 1926); Fern (2000) wyhodował bulwy 7 cm średnicy. Mnie udało się dojść do około 6cm (tataj są ich fotki i opis: http://unusualediblesandtheirwildrelatives.blogspot.com/2018/06/chinese-giant-arrow-head-sagittaria.html)

    

    Bulwy strzałki wodnej są bardzo ładne (i smaczne)

    

    Rośliny na brzegu wolno płynącego cieku - śródlądowa delta Nidy

    

    Strzałka owocująca. Jej niewielkie nasiona mogą być wysuszone i przechowywane. Do wykiełkowania wymagają jednak zimnej stratyfikacji

    

    Czasem, gdy poziom wody się obniży, zbiór jest łatwiejszy

    

    Stanowisko w pobliżu zbiornika Chańcza (widoczna jest rozkopana ziemia po zbiorze bulw)

    

    Młodsze bulwy są ciemnoniebieskie, starsze - błękitne, te które wyrosły blisko powierzchni gruntu - zielone

    
    
    
    
    
    
    
    

    

    Zwykl jednak strzałka rośnie w płytkiej wodzie i jej zbiór jest trudniejszy

    

    

    Bulwy strzałki wymagają około 1 godziny gotowania